Сэжигтэй линкийг хэрхэн таних вэ?
Линк дээр дарахаасаа өмнө хаягийг нь зөв уншиж сурвал залилангийн олон оролдлогоос өөрийгөө хамгаалж чадна.
ЦАХИМ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ
9/8/20261 мин унших
Өдөр бүр бидэнд олон линк ирдэг. Мессенжерээр найзаас, SMS-ээр „банкнаас", и-мэйлээр „илгээмжийн компаниас". Ихэнх нь хэвийн линк байдаг ч заримынх нь цаана таны нууц үг, картын мэдээллийг авах гэсэн хуурамч вэбсайт нуугдсан байдаг.
Сайн мэдээ гэвэл линк дээр дарахаасаа өмнө түүнийг шалгах боломж бий. Үүний тулд техникийн мэдлэг хэрэггүй, зөвхөн хаягийг зөв уншиж сурахад л хангалттай.
ЛИНКИЙН ХАМГИЙН ЧУХАЛ ХЭСЭГ
Линк бүрт домэйн нэр буюу вэбсайтын жинхэнэ хаяг байдаг. Энэ нь https:// гэсний дараа эхэлж, анхны „/" тэмдэг хүртэл үргэлжилдэг. Тэр хэсгийн хамгийн сүүлийн үг нь линк яг хаашаа аваачихыг шийддэг.
Жишээ нь:
Энд жинхэнэ хаяг нь mybank.mn. Энэ бол банкны өөрийнх нь сайт.
https://mybank.mn.secure-login.top/login
Харин энд эхэнд нь mybank.mn гэж бичсэн ч жинхэнэ хаяг нь secure-login.top. Өөрөөр хэлбэл та банкны биш, огт өөр хүний сайт руу орж байна.
Залилагчид яг энэ аргыг их ашигладаг. Танил нэрийг линкийн эхэнд тавьчихаад, жинхэнэ хаягаа ард нь нуудаг. Тиймээс линкийг зүүнээс баруун тийш биш, анхны „/" тэмдгээс өмнөх хэсгийг нь анхааралтай уншаарай.
(Тайлбар: mybank.mn гэдэг нь зөвхөн жишээ хаяг.)
СЭЖИГТЭЙ ЛИНКИЙН ДОХИОНУУД
1. Үсгийн жижиг алдаа. Жишээ нь mybank биш mybannk, эсвэл m үсгийн оронд rn гэж бичсэн. Анзааралгүй уншвал бараг ялгаагүй харагддаг.
2. Сонин төгсгөлтэй хаяг. Таны банк ихэнхдээ .mn эсвэл .com гэх мэт танил төгсгөлтэй байдаг. Хэрэв банкны нэртэй мэт линк огт өөр төгсгөлтэй байвал болгоомжлоорой.
3. Богиносгосон линк. bit.ly гэх мэт богино линк нь жинхэнэ хаягийг нуудаг. Ийм линкийг банк, төрийн байгууллагаас ирсэн гэж хэлсэн мессежид ялангуяа анхааралтай хандаарай.
4. Яаруулсан текст. „Таны данс 24 цагийн дотор хаагдана", „Яг одоо баталгаажуулна уу" гэх мэт үг бол таныг бодох завгүй болгох гэсэн арга.
ТҮГЖЭЭНИЙ ТЭМДЭГ ХАНГАЛТГҮЙ
Олон хүн хаягийн хажууд түгжээ харагдвал аюулгүй гэж боддог. Гэвч түгжээ нь зөвхөн таны мэдээлэл тэр сайт руу шифрлэгдэж очиж байна гэсэн үг. Тэр сайт өөрөө хэнийх вэ гэдгийг баталдаггүй. Хуурамч сайтууд ч түгжээтэй байж болно.
ДАРАХААСАА ӨМНӨ ЯАЖ ШАЛГАХ ВЭ?
Ихэнх утсан дээр линк дээр хуруугаа удаан дарж байвал нээлгүйгээр бүтэн хаягийг нь харуулдаг. Хаягийг уншаад, итгэлгүй байвал битгий нээгээрэй.
Хамгийн найдвартай зуршил бол банк, төрийн үйлчилгээ, дэлгүүрийн мессеж дэх линк дээр огт дарахгүй байх. Оронд нь тэдний албан ёсны апп-ыг нээх, эсвэл хаягийг нь өөрөө бичиж орох нь илүү аюулгүй.
ДАРЧИХСАН БОЛ ЯАХ ВЭ?
1. Нээгдсэн сайтад юу ч бүү бичээрэй. Нууц үг, картын дугаар, код оруулахгүйгээр хаагаарай.
2. Хэрэв нууц үгээ оруулчихсан бол тэр даруй сольж, боломжтой бол 2 шатлалт баталгаажуулалтыг асаагаарай.
3. Картын мэдээлэл оруулсан бол цаг алдалгүй банкандаа хандаж, картаа хаалгаарай.
4. Ямар нэг файл эсвэл апп татагдсан бол түүнийг бүү нээгээрэй, устгаарай.
Нэг линк хэдхэн секундэд дарагддаг ч түүний үр дагавар удаан үргэлжилж болно. Тиймээс дарахаасаа өмнө нэг удаа зогсож, хаягийг нь уншаарай.